Hamlet'i Bir maymun mu Yazdı?

monkeytyping
(Aşağıdaki yazıyı Wild Things / Acts of Mischief in Children's Literature adlı kitaptan kısaltarak çevirdim. Bizde intihal gerçekten de çoğunlukla yetişkin romanlarında gündeme geldi. Bir Düğün Gecesi ile Ses Sese Karşı, Benim Adım Kırmızı ile Gülün Adı, Sevgili Arsız Ölüm ile Yüzyıllık Yalnızlık, Beyaz Kale ile İstanbul, vb... Bu örnekler, zamanında hep tartışılmış ve çoğu kez de bir yere varamamış konular ve hepsinin ortak yönü bir yazarın başka bir yazardan (hafif deyimiyle) esinlenmesiyle ilgili. Bir yazarın başka bir yazarın eserinden etkilenmesi, kendi yazdığında o eserin izlerinin yer alması kadar kendi eserini yeniden yazması, yani kendi eserinden “intihal” yapması da mümkün. Kitabının kurgulandığı mekânını değiştirebilir, zamanını değiştirebilir, kişileri, kahramanlarını değiştirebilir. Bu onun özgürlüğüdür. Bu tür edebi arayışlara yazarlar girebilirler ve buradan hoş sonuçlar da çıkabilir. Bu “farklı” kitaplar farklı yayınevlerince de basılabilir, farklı isimlerle yayımlanabilir. Bunda da bir sakınca yok; yeter ki kitabın tüm muhatapları (farklı yayınevleri ve tabii, okurlar) bu kitabın bir benzerinin daha olduğu ve başka bir yayınevinde yayımlanmakta olduğu konusunda bilgilendirilmiş olsunlar. Bu bilgilendirme yapılmazsa hem iki yayınevi hem de okurlar kandırılmış olur ve böyle bir olası girişim edebiyatın tartışma alanına girmeyi hak etmez. --Fatih Erdoğan)

İntihal, (hayalet yazarlık ve yalapşap yazılmış metin vakaları gibi) hepimizin zihninde daha çok yetişkinlere yönelik edebiyat bağlamında yer etmiştir. Görünürde daha güvenli ve masum olan çocuk kitapları dünyasına ahlak dışı uygulamaları pek yakıştırmayız. Yine de, zaman zaman çok beğenilen klasikleşmiş kitaplarda da bazı üstü örtülü bir şeyler var olabiliyor. ...

Eski bir deyiş şöyledir: Eğer sonsuz sayıda maymunu yazı makinelerinin önüne sonsuz bir zaman boyunca tuşlara vurmaya bırakırsanız, bunlardan biri er ya da geç
Hamlet'i yazacaktır. Tabii, bunu kanıtlamak zor. Sonsuz sayıda maymunu bir araya getirmek? Hele hele bu devirde sonsuz sayıda yazı makinesi bulmak? 2011'den beri artık üretilmediklerini düşününce?

Neyse, fikir yine de dimdik ayakta. Neredeyse sonsuz sayıda çocuk yazarının, klavyelerini tıpkı o maymunlar gibi takırdatıp durduğunu düşünürseniz, çok daha fazla kurgunun, sahnenin, sayfaların, öykünün, cümlelerin kazayla birbirinin aynısı olarak yazılıp yayımlanmamış olmasına şaşırmak gerekir asıl. Yine de çocuk kitapları dünyasında intihal epey enderdir.

Öte yandan bir başka, daha güncel bir deyiş şunu önerir: Parayı izle! Bir çocuk kitabı büyük bir başarı kazanmasın, yazarı paraya para demesin, kitabın filmi yapılmasın, biriler başlar bağırmaya: “Çalıntı!”

Harry Potter patladığı andan itibaren birkaç yazar Rowling'i kendilerin ait metinlerden aşırma yapma ile suçlamakta gecikmedi.

Fantezi türünün ustası Terry Pratchett şöyle diyor: “
Çocuk kitapları hakkında en ufak bir fikri olmayan birçok gazeteci Harry Potter'ları görünce 'Vay be...' dedi. “Harika! Büyücüler okulu! Evcil ejderhalar! Büyülü sokaklar! Muhteşem!' Bu çok tuhaftı çünkü bunların hiçbiri yeni şeyler değildi ki...” Ancak Pratchett aşırma iddiası konusunda Rowling'e ötekiler gibi bakmayarak “Yazarlar...” diyor, “Her zaman eski fikirleri eğip bükebilirler. Size Hogwart'tan çok daha eski büyücü okullarından söz edebilirim. Başkalarından da... Bu önemli değil. Kimse kimseden çalmıyor. Hepsi ortak mirasımız.

Ancak onunla aynı fikirde olmayan bazı yazarlar Rowling'e davalar açtılar. Bunlardan biri Amerikalı Nancy Stouffer'di. İddiasına göre Rowling kendisinin 1984'te yayımladığı
The Legend of Rah and the Muggles and Larry Potter and His Best Friend Lilly (Rah ve Muggles ile Larry Potter ve En İyi Arkadaşı Lilly'nin Efsanesi) adlı kitabından çalıntı yapmıştı. Larry/Harry benzerliği çarpıcı tabii ama Stouffer'in muggles sözcüğünü kendisinin yarattığı iddiası biraz saçma çünkü Carol Kendall'ın 1960'da Newberry Ödülü almış olan fantastik romanı The Gammage Cup'taki kahramanlardan birinin adı buydu. Stouffer'in iddiaları Rowling'in etrafında birkaç yıl vızıldadıktan sonra yeterli delil olmaması ve hatta sahte delil üretme girişimi sonucunda dava konusu bile olmadan söndü gitti. Rowling'e açılan ve düşen bir başka davada da yazar Harry Potter ve Ateş Kadehi adlı kitabının bir bölümünü İngiliz yazar Adrian Jacobs'un The Adventures of Willy the Wizard: Livid Land adlı kitabından aldığı yönündeydi.

Yine bir başka
mega-çoksatar yazar (bu arada mega-çoksatar olmak intihal vakalarında anahtar kavram olmuş gibi), Stephenie Meyer ünlü Alacakaranlık dizisindeki kitaplarından Breaking Dawn'da (Şafak Vakti, Epsilon Yayınları) Jordan Scott'un ilkgençlik çağında yazıp internete koyduğu The Nocturne adlı vampir öyküsünü çalmakla suçlanmıştı. Bu dava da düştü.
----
Wild Things / Acts of Mischief in Children's Literature Bird, Betsy. Danielson, Julie. Sieruta, D. Peter, Candlewick Press, 2014. s.44-46
TOP